Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) hằng năm giữ vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, vừa là căn cứ để công nhận hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, vừa là một trong những cơ sở để các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng thực hiện công tác tuyển sinh. Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, việc đánh giá thực trạng kỳ thi này không chỉ có ý nghĩa quản lý mà còn góp phần định hướng chính sách và cải tiến chất lượng giáo dục.
Theo số liệu công bố của Bộ Giáo dục & Đào tạo, quy mô kỳ thi tốt nghiệp THPT trong giai đoạn 2023–2025 duy trì ở mức trên 1 triệu thí sinh mỗi năm, với tỷ lệ tốt nghiệp luôn đạt trên 98%. Cụ thể:
Bảng quy mô và kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2023 – 2025
| Năm |
Số thí sinh đăng ký |
Số thí sinh dự thi |
Tỉ lệ tốt nghiệp (%) |
| 2023 |
~1.024.000 |
~1.008.000 |
98,88% |
| 2024 |
~1.071.000 |
~1.060.000 |
98,57% |
| 2025 |
~1.050.000 |
~1.040.000 |
~98,00% |
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo chính thức của Bộ Giáo dục & Đào tạo (2023 – 2025).
Các số liệu trên cho thấy tính ổn định tương đối của kỳ thi cả về quy mô lẫn kết quả. Tuy nhiên, quy mô lớn của kỳ thi cũng đặt ra yêu cầu cao đối với công tác tổ chức, đồng thời tạo ra áp lực đáng kể đối với người học, đặc biệt trong giai đoạn cuối cấp.
Xét về phương diện thực tiễn, áp lực thi cử đối với học sinh lớp 12 hiện nay mang tính đa chiều. Thứ nhất, áp lực học tập xuất phát từ khối lượng kiến thức lớn, yêu cầu học sinh không chỉ nắm vững nội dung chương trình lớp 12 mà còn phải hệ thống hóa kiến thức đã học ở các lớp dưới. Thứ hai, áp lực thời gian thể hiện ở việc học sinh phải đồng thời chuẩn bị cho nhiều phương thức xét tuyển khác nhau như kỳ thi tốt nghiệp THPT, xét tuyển học bạ, hoặc các kỳ thi đánh giá năng lực do các cơ sở đào tạo tổ chức. Thứ ba, áp lực tâm lý hình thành từ kỳ vọng của gia đình và xã hội, khi kỳ thi thường được xem là yếu tố quyết định đối với định hướng tương lai của học sinh.
Bên cạnh đó, áp lực thi cử không chỉ giới hạn ở người học mà còn lan tỏa đến các chủ thể liên quan. Phụ huynh thường có xu hướng gia tăng đầu tư cho việc học tập của con em, cả về thời gian lẫn tài chính, từ đó vô hình trung làm gia tăng kỳ vọng. Đối với giáo viên, yêu cầu vừa đảm bảo tiến độ giảng dạy, vừa tổ chức ôn tập và hỗ trợ học sinh về mặt tâm lý đặt ra áp lực nghề nghiệp không nhỏ. Như vậy, có thể thấy kỳ thi tốt nghiệp THPT là một hiện tượng giáo dục có tính hệ thống, chịu tác động bởi nhiều yếu tố khác nhau.
Các sĩ tử rà soát thông tin cá nhân và động viên nhau trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, kỳ thi tốt nghiệp THPT đã có nhiều chuyển biến tích cực. Dưới sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục & Đào tạo, quy chế thi liên tục được điều chỉnh theo hướng nâng cao tính minh bạch, khách quan và phù hợp với thực tiễn. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong các khâu đăng ký dự thi, tổ chức thi và công bố kết quả đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu sai sót và tăng cường niềm tin của xã hội đối với kỳ thi.
Đáng chú ý, xu hướng đa dạng hóa phương thức tuyển sinh đại học đã và đang làm thay đổi đáng kể vai trò của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Nhiều cơ sở đào tạo hiện nay không còn phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả kỳ thi này, mà kết hợp với các tiêu chí khác như học bạ, bài thi đánh giá năng lực hoặc các hình thức đánh giá bổ sung. Điều này góp phần giảm áp lực cho học sinh, đồng thời khuyến khích quá trình học tập mang tính toàn diện hơn, thay vì chỉ tập trung vào luyện thi.
Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, thực tiễn thi cử vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần được quan tâm. Trước hết là sự chênh lệch về điều kiện học tập giữa các vùng miền, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận kiến thức và cơ hội đạt kết quả cao của học sinh. Bên cạnh đó, tình trạng học lệch, học tủ, chú trọng luyện đề vẫn tồn tại ở một bộ phận học sinh, làm giảm ý nghĩa của mục tiêu giáo dục toàn diện. Ngoài ra, áp lực tâm lý kéo dài trong giai đoạn ôn thi nếu không được hỗ trợ kịp thời có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần của học sinh.
Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng việc tiếp tục đổi mới công tác thi cử và đánh giá là yêu cầu tất yếu. Trọng tâm của quá trình này cần hướng đến việc cân bằng giữa đánh giá kiến thức và phát triển năng lực, đồng thời giảm thiểu áp lực không cần thiết cho người học. Nhà trường cần tăng cường hoạt động tư vấn tâm lý và hướng nghiệp, giúp học sinh xác định rõ mục tiêu học tập và lựa chọn con đường phù hợp với năng lực cá nhân.
Tóm lại, kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục Việt Nam, song cần được nhìn nhận trong mối quan hệ tổng thể với các phương thức đánh giá khác. Việc tiếp cận kỳ thi theo hướng toàn diện, khách quan và nhân văn sẽ góp phần xây dựng một môi trường giáo dục bền vững, trong đó người học được tạo điều kiện phát triển tối đa tiềm năng của bản thân./.
Phòng BĐCL&KT
Ảnh: Ban Văn hoá – Truyền thông
