Có lẽ, không có mùa nào trong năm lại mang đến nhiều cung bậc cảm xúc như mùa công bố kết quả thi. Chỉ trong vài phút ngắn ngủi, những con số hiện lên trên màn hình có thể làm vỡ òa niềm vui của một gia đình, cũng có thể khiến một người trẻ lặng đi vì kết quả chưa như mong đợi. Đối với nhiều thí sinh, đó là khoảnh khắc được chờ đợi suốt nhiều tháng miệt mài ôn luyện; đối với cha mẹ, đó là thời điểm bao hy vọng và lo lắng cùng hội tụ. Dường như mọi cảm xúc đều được đặt vào bảng điểm, bởi ai cũng tin rằng những con số ấy sẽ quyết định cánh cửa đại học và tương lai phía trước.
Thế nhưng, cảm xúc của mùa thi thường lắng xuống rất nhanh. Chỉ ít ngày sau khi biết điểm, những cuộc trò chuyện không còn xoay quanh việc đạt bao nhiêu điểm, mà chuyển sang một câu hỏi khác quan trọng hơn: Học ngành gì? Học ở đâu? Mình sẽ trở thành ai sau những năm tháng đại học? Chính từ thời điểm ấy, điểm số bắt đầu hoàn thành vai trò của mình. Nó không còn là đích đến của một hành trình, mà trở thành điểm khởi đầu cho một hành trình mới – hành trình lựa chọn con đường phát triển của mỗi con người.
Mùa tuyển sinh là thời điểm người học thấu hiểu bản thân để chọn hướng đi phù hợp. Ảnh minh họa: AI
Thực tế cho thấy, mỗi mùa tuyển sinh đều có nhiều thí sinh đạt kết quả rất cao. Tuy nhiên, điểm số cao không đồng nghĩa với việc ai cũng lựa chọn được ngành học phù hợp hoặc sẽ thành công trong nghề nghiệp sau này. Ngược lại, cũng có những người chỉ đạt mức điểm vừa đủ nhưng lại tìm được lĩnh vực đúng với năng lực, sở trường và niềm yêu thích của mình. Họ kiên trì học tập, không ngừng rèn luyện và từng bước khẳng định giá trị bằng chính năng lực nghề nghiệp. Sau nhiều năm, khoảng cách giữa họ không còn được đo bằng điểm thi của một kỳ tuyển sinh, mà được nhìn nhận qua khả năng giải quyết công việc, tinh thần đổi mới sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp, năng lực thích ứng với sự thay đổi và những đóng góp thiết thực cho tổ chức, cộng đồng và xã hội.
Điều đó cho thấy, điểm số có thể mở ra cơ hội bước vào giảng đường đại học, nhưng không thể thay thế cho quá trình học tập, rèn luyện và phát triển năng lực của người học. Trong giáo dục đại học hiện đại, điều mà xã hội quan tâm không chỉ là sinh viên đã đạt bao nhiêu điểm ở đầu vào, mà quan trọng hơn là sau khi tốt nghiệp họ có thể làm được gì? Có đủ năng lực để giải quyết những vấn đề của thực tiễn hay không? Có khả năng thích ứng trước sự thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ và thị trường lao động hay không? Chính vì vậy, nhiều cơ sở giáo dục đại học ngày nay đang chuyển dần từ cách tiếp cận đánh giá thiên về kiến thức sang đánh giá năng lực; chú trọng khả năng vận dụng tri thức, tư duy phản biện, kỹ năng nghề nghiệp và tinh thần học tập suốt đời. Đó cũng là mục tiêu cốt lõi của giáo dục đại học trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế.
Có lẽ, câu hỏi quan trọng nhất sau khi biết điểm không còn là “Mình được bao nhiêu điểm?”, mà là “Mình thật sự phù hợp với điều gì?”. Câu hỏi ấy tưởng như đơn giản nhưng lại là điểm khởi đầu của rất nhiều quyết định quan trọng. Bởi lựa chọn ngành học không chỉ là lựa chọn một lĩnh vực để theo đuổi trong bốn năm đại học, mà còn là lựa chọn một hướng phát triển nghề nghiệp, một môi trường để trưởng thành và một hành trình để khẳng định giá trị của bản thân.
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, nhiều ngành nghề mới liên tục xuất hiện, trong khi không ít nghề truyền thống cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Điều đó khiến việc lựa chọn ngành học trở nên khó khăn hơn trước. Có người quyết định theo xu hướng của thị trường lao động, có người chịu ảnh hưởng từ lời khuyên của gia đình, có người chọn vì bạn bè cùng đăng ký, cũng có người chỉ dựa vào mức điểm chuẩn của các trường. Những lựa chọn ấy đều xuất phát từ mong muốn có một tương lai tốt đẹp. Tuy nhiên, nếu quyết định chỉ được dẫn dắt bởi những yếu tố bên ngoài mà thiếu sự thấu hiểu chính mình, người học rất dễ đánh mất động lực khi bước vào giảng đường đại học.
Một ngành học phù hợp không nhất thiết phải là ngành có điểm chuẩn cao nhất hay được nhiều người lựa chọn nhất. Điều quan trọng hơn là ngành học ấy có tạo điều kiện để người học phát huy được năng lực, nuôi dưỡng niềm yêu thích và khơi dậy khát vọng cống hiến hay không. Khi tìm thấy sự phù hợp, việc học sẽ không còn là áp lực phải hoàn thành từng môn học hay từng kỳ thi, mà trở thành nhu cầu tự thân của quá trình khám phá tri thức. Chính sự say mê ấy sẽ tạo nên sức bền để người học vượt qua khó khăn, kiên trì theo đuổi mục tiêu và không ngừng hoàn thiện bản thân.
Lựa chọn ngành học cũng không thể tách rời việc lựa chọn môi trường đại học. Một môi trường giáo dục chất lượng không chỉ truyền đạt kiến thức chuyên môn mà còn tạo điều kiện để người học phát triển toàn diện về tư duy, kỹ năng, nhân cách và trách nhiệm xã hội. Những giờ học trên giảng đường, những hoạt động nghiên cứu khoa học, thực tập nghề nghiệp, hoạt động cộng đồng hay trải nghiệm quốc tế đều góp phần hình thành bản lĩnh của người học. Chính từ những trải nghiệm ấy, sinh viên học được cách tư duy độc lập, biết hợp tác, biết lắng nghe, biết phản biện và biết chịu trách nhiệm với những quyết định của mình. Đó là những năng lực không thể đo đếm bằng một bảng điểm, nhưng lại quyết định khả năng thành công của mỗi người trong cuộc sống và nghề nghiệp.
Đối với nhiều gia đình, mùa tuyển sinh cũng là thời điểm gửi gắm rất nhiều kỳ vọng vào tương lai của con em mình. Cha mẹ luôn mong con có một nghề nghiệp ổn định, một cuộc sống tốt đẹp và một tương lai rộng mở. Tuy nhiên, điều quý giá nhất mà gia đình có thể dành cho con không chỉ là những lời khuyên từ kinh nghiệm của người đi trước, mà còn là sự lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng những lựa chọn phù hợp với năng lực, sở trường và ước mơ của con. Khi gia đình và người học cùng hướng về một mục tiêu chung, việc chọn ngành, chọn trường sẽ không còn là áp lực, mà trở thành điểm khởi đầu của một hành trình trưởng thành đầy hy vọng.
Có thể nhiều năm sau, người ta sẽ không còn nhớ chính xác mình đã đạt bao nhiêu điểm trong kỳ thi năm ấy. Những con số từng làm trái tim hồi hộp rồi cũng sẽ lùi dần vào ký ức. Điều còn ở lại là những tri thức đã được tích lũy, những người thầy đã truyền cảm hứng, những người bạn đã cùng đồng hành và những trải nghiệm đã giúp mỗi người trưởng thành hơn từng ngày. Điểm số vì thế chỉ hoàn thành sứ mệnh mở ra cánh cửa đầu tiên của giáo dục đại học. Còn hành trình phía sau cánh cửa ấy mới là điều quyết định giá trị của mỗi con người. Giáo dục đại học không chỉ giúp người học có một nghề để lập nghiệp, mà còn giúp họ có năng lực để thích ứng, có nhân cách để cống hiến và có khát vọng để học tập suốt đời. Khi hiểu được điều đó, mỗi mùa tuyển sinh sẽ không còn chỉ là cuộc đua của những con số, mà trở thành điểm khởi đầu của một hành trình lớn hơn – hành trình đi tìm giá trị của tri thức, của nghề nghiệp và của chính cuộc đời mình.
Thực hiện: Phòng BĐCL&KT
